تمرینات برای باز کردن دهان بعد از باز کردن فک

آسیب‌های فک، اعم از شکستگی فک یا جراحی‌های مرتبط با آن، تجربه‌ای چالش ‌برانگیز و اغلب دردناک هستند. پس از طی شدن مراحل اولیه درمان، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بیماران، تحلیل استخوان فک و بازیابی توانایی باز کردن دهان و انجام حرکات طبیعی فک است.

محدودیت در باز کردن دهان (تریسموس) می‌تواند بر تغذیه، تکلم و بهداشت دهان و دندان تاثیر منفی بگذارد. خوشبختانه، تمرینات برای باز کردن فک نقش حیاتی در این مسیر بهبودی ایفا می‌کنند.

این تمرینات اغلب تحت نظارت پزشک یا فیزیوتراپیست انجام می‌شوند و به تدریج دامنه حرکتی مفصل فک و زاویه سازی فک را افزایش داده، عضلات را تقویت کرده و به بازگشت عملکرد طبیعی کمک می‌کنند.

آشنایی با انواع شکستگی فک، چه شکستگی فک پایین (مندیبل) و چه شکستگی فک بالا (ماگزیلا) برای برنامه‌ریزی یک دوره توانبخشی موثر ضروری است.

بهترین روش‌ها برای باز کردن فک بعد از شکستگی فک

پس از وقوع شکستگی فک و تکمیل مراحل درمان شکستگی فک، شروع تمرینات برای باز کردن فک باید با احتیاط و تحت نظر متخصص انجام شود.
بهترین روش‌ها معمولاً شامل ترکیبی از تمرینات کششی ملایم، تمرینات تقویتی و تکنیک‌های دستی است که توسط فیزیوتراپیست اعمال می‌شود. یکی از اصول کلیدی، شروع زودهنگام تمرینات پس از کسب اجازه از جراح است. این امر از سفت شدن بیش از حد مفصل و عضلات جلوگیری می‌کند.

در ابتدا، تمرینات بسیار سبک و با دامنه حرکتی محدود خواهند بود. بیمار ممکن است با باز کردن آرام دهان تا جایی که احساس کشش خفیف (و نه درد شدید) کند، شروع نماید.

به تدریج و با کاهش درد و بهبود وضعیت استخوان، می‌توان دامنه حرکتی و تعداد تکرارها را افزایش داد.
استفاده از گرما قبل از انجام تمرینات می‌تواند به شل شدن عضلات و افزایش جریان خون کمک کرده و اثربخشی تمرینات را بهبود بخشد.

ماساژ ملایم عضلات جونده توسط خود بیمار یا فیزیوتراپیست نیز در کاهش اسپاسم و درد موثر می‌باشد. نکته مهم دیگر، پیگیری منظم تمرینات برای باز کردن فک برای بهبودی مطلوب است.

در مواردی که فک شکسته تحت عمل جراحی قرار گرفته و از پلیت و پیچ برای ثابت‌سازی استفاده شده است، جراح دستورالعمل‌های خاصی را برای شروع و پیشرفت تمرینات ارائه خواهد داد که رعایت دقیق آنها ضروری است.

ورزش برای درمان درد فک

درد فک معمولا ناشی از عوامل مختلفی از جمله آسیب‌های تروماتیک مانند شکستگی فک، اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ)، آرتروز یا اسپاسم عضلات جونده می‌باشد.

ورزش و تمرینات برای باز کردن فک نقش مهمی در مدیریت و درمان این نوع دردها، به ویژه دردهای مزمن یا دردهای ناشی از محدودیت حرکتی، ایفا می‌کنند. هدف اصلی این تمرینات، کاهش تنش عضلانی، بهبود هماهنگی حرکات فک، افزایش دامنه حرکتی بدون درد و تقویت عضلات حمایت‌کننده مفصل فک است.

یکی از ورزش‌های موثر برای کاهش درد فک، تمرینات آرام‌ سازی و کشش عضلات گردن و شانه است، زیرا تنش در این نواحی به فک نیز منتقل می‌شود.

تمرینات کنترل شده باز و بسته کردن دهان، حرکت دادن فک به طرفین و جلو و عقب، همگی باید به آرامی و در محدوده بدون درد انجام شوند.

تکنیک نقطه استراحت زبان که در آن نوک زبان به آرامی پشت دندان‌های جلویی بالا و روی سقف دهان قرار می‌گیرد و دندان‌ها کمی از هم فاصله دارند و لب‌ها بسته هستند، باعث کاهش فشار روی مفصل فک و آرام‌سازی عضلات می‌شود.

تمرینات ایزومتریک نیز مفید هستند. به عنوان مثال، قرار دادن انگشتان زیر چانه و اعمال مقاومت ملایم حین تلاش برای باز کردن دهان یا قرار دادن انگشتان روی چانه و اعمال مقاومت حین تلاش برای بستن دهان، به تقویت عضلات بدون حرکت زیاد مفصل کمک می‌کند.

درمان انحراف فک با ورزش

انحراف فک عمدتا به دلایلی از قبیل مشکلات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ)، عدم تعادل عضلانی، مشکلات دندانی و اکلوزالی یا عوارض ناشی از شکستگی فک و روند نامناسب جوش خوردن آن حادث می‌شود.

ورزش و تمرینات برای باز کردن فک به عنوان بخشی از یک برنامه درمانی جامع برای اصلاح انحراف فک، مؤثر واقع می‌شوند.

هدف از این تمرینات، تقویت عضلات ضعیف‌تر، کشش عضلات سفت و بهبود هماهنگی عصبی-عضلانی برای دستیابی به یک مسیر حرکتی متقارن‌تر است. یکی از تمرینات رایج، حرکت دادن کنترل‌ شده فک به سمت مخالف انحراف است.

به عنوان مثال، اگر فک هنگام باز شدن به سمت راست منحرف می‌شود، بیمار می‌تواند با کمک انگشتان خود به آرامی فک را به سمت چپ هدایت کند و این وضعیت را برای چند ثانیه حفظ نماید.

در برخی موارد، ممکن است علاوه بر ورزش، نیاز به درمان‌های دیگری مانند استفاده از اسپلینت‌های دهانی یا مداخلات دندانپزشکی نیز برای اصلاح کامل انحراف فک وجود داشته باشد.

روند درمان شکستگی فک و توجه به مدت زمان جوش خوردن استخوان فک در برنامه‌ریزی این تمرینات پس از آسیب‌های تروماتیک، اهمیت ویژه‌ای دارد.

فیزیوتراپی فک

فیزیوتراپی فک، یک رویکرد درمانی تخصصی برای ارزیابی، تشخیص و درمان مشکلات مربوط به مفصل فک، عضلات جونده و ساختارهای مرتبط است. این شاخه از فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در توانبخشی پس از شکستن فک، دررفتگی فک، جراحی‌های فک و صورت و درمان اختلالات عملکردی و دردهای مزمن فک ایفا می‌کند.

فیزیوتراپیست متخصص در این زمینه، پس از ارزیابی دقیق وضعیت بیمار، یک برنامه درمانی فردی را طراحی می‌کند. تکنیک‌های درمان دستی مانند موبیلیزاسیون مفصل (حرکت دادن ملایم مفصل برای افزایش دامنه حرکتی)، آزادسازی بافت نرم (برای کاهش تنش و اسپاسم عضلانی) و ماساژ، از جمله روش‌های متداول هستند.

فیزیوتراپیست ممکن است از مدالیته‌های دیگری مانند گرما و سرما درمانی، اولتراسوند یا تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS) نیز برای کاهش درد و التهاب استفاده کند.

آموزش وضعیت صحیح سر و گردن و ارائه توصیه‌هایی در مورد عادات روزمره مانند جویدن غذا به طور متقارن و پرهیز از دندان قروچه نیز بخش مهمی از فیزیوتراپی فک است.

نتیجه‌گیری

بازتوانی فک پس از آسیب‌هایی نظیر شکستگی فک پایین یا شکستگی فک بالا، فرایندی تدریجی است که نیازمند همکاری فعال بیمار و راهنمایی تخصصی تیم درمانی و فیزیوتراپیست، می‌باشد.

تمرینات برای باز کردن فک ستون فقرات این فرآیند توانبخشی را تشکیل می‌دهند و نقش بی‌بدیلی در بازگرداندن دامنه حرکتی، کاهش درد و بهبود عملکرد کلی فک ایفا می‌کنند.

نکته مهمی که باید در نظر داشته باشید، این است که هرگونه برنامه تمرینی باید تحت نظارت متخصص آغاز و پیگیری شود تا از بروز آسیب بیشتر جلوگیری شده و بهترین نتیجه ممکن حاصل گردد.

دکتر مجتبی صالحی

دکتر مجتبی صالحی

دکتر مجتبی صالحی، متخصص جراحی دهان، فک و صورت و فلوشیپ فوق تخصصی تروما فک و صورت،نویسنده محتوای تخصصی وب‌سایت در زمینه شکستگی‌های فک، گونه، کاسه چشم و پیشانی هستند.
ایشان عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رئیس بخش بین‌الملل جراحی دهان، فک و صورت، همچنین عضو انجمن جراحان فک و صورت آمریکا هستند. با تکیه بر مقالات علمی متعدد داخلی و خارجی، دکتر صالحی دقت و اعتبار علمی اطلاعات ارائه شده را تضمین می‌کنند.